ادویه
واردات ادویهجات در بحران؟ تأثیر تنشهای جهانی بر بازار ایران
خرداد
طبق تحقیقات هیئت تحریریه فروشگاه شریفیان گزارشهایی از وضعیت تجارت جهانی نشان میدهد که همزمان با بسته شدن تنگه هرمز و تشدید محدودیتهای مرزی از سوی ایالات متحده، زنجیره تامین کالاهای اساسی در ایران با چالشهای بیسابقهای روبهرو شده است. در این میان، بازار ادویهجات که وابستگی شدیدی به بازارهای هند و چین دارد، دستخوش تغییرات بنیادین در مسیرهای ترابری خود شده است.
در این گزارش تحلیلی، با بررسی میدانی مسیرهای تجاری، به این پرسش پاسخ میدهیم که این انسدادهای دریایی چه تاثیری بر قیمت و موجودی بازار داشتهاند.
چالش واردات از هند
بیشترین حجم ادویهجات مصرفی ایران، از جمله زردچوبه و هل، از کشور هند تامین میشود. تا پیش از تحولات اخیر، کشتیهای خطوط کشتیرانی نظیر )حافظ دریا( یا سایر کشتیهای ایرانی، کالاها را مستقیما یا از طریق بنادر واسطه به بندرعباس میرساندند. اما با توقف فعالیتها در تنگه هرمز و تحریمهای جدید، معادلات تغییر کرده است.
بررسی مسیرهای جایگزین نشان میدهد که گزینههای تجار ایرانی بهشدت محدود شده است:
- مسیر کریدور پاکستان: به دلیل مشکلات دیپلماتیک و زیرساختی، عملاً هیچ ترانزیتی از این مسیر انجام نمیشود.
- مسیر جبلعلی (امارات): این بندر که پیشتر شاهراه ورود کالا به ایران بود، اکنون به روی کشتیهای ایرانی کاملا بسته است. حتی تلاش برای انتقال بار از جبلعلی به بندر حمد (قطر) و سپس ایران نیز با شکست مواجه شده و کالاها در بنادر گیر افتادهاند.
- مسیر صحار (عمان): تنها مسیر دریایی نسبتا فعال در منطقه، انتقال بار از هند به بندر صحار عمان و سپس بندرعباس است که ظرفیت محدودی دارد.
- بندر مرسین ترکیه: در چنین شرایطی، امنترین اما پرهزینهترین مسیر جایگزین، انتقال بار از هند به بندر مرسین ترکیه و سپس ترانزیت زمینی (توسط کامیونهای یدککش) از طریق مرز بازرگان به ایران است.
| مسیر لجستیکی | وضعیت فعلی | برآورد زمان رسیدن بار | هزینه تقریبی ترانزیت |
| هند – جبلعلی – بندرعباس | مسدود / توقف کامل بار | نامشخص | غیرقابل محاسبه |
| هند – صحار عمان – بندرعباس | فعال اما با ظرفیت محدود | متغیر | نیازمند بررسی روزانه |
| هند – مرسین ترکیه – بازرگان | فعال و مطمئن | ۴۰ تا ۴۵ روز | ۴,۰۰۰ تا ۴,۵۰۰ دلار (هر کانتینر) |
گره کور واردات از چین
بازار چین بهعنوان دومین مبدا بزرگ تامین مواد اولیه و ادویهجات، وضعیتی مشابه دارد. با مسدود شدن مسیرهای دریایی، تجار ایرانی مجبور به استفاده از مسیر ریلی شیان (Xi’an) به سمت مرزهای شمالی ایران و در نهایت گمرک تهران شدهاند. اما این تغییر فاز از دریا به ریل، یک شوک ظرفیتی بزرگ به همراه داشته است.
یک کشتی باری استاندارد قادر است تا ۲,۴۰۰ کانتینر را جابهجا کند، درحالیکه ظرفیت هر قطار باربری تنها ۵۰ کانتینر است. اگرچه زمان حرکت قطار حدود ۲۰ تا ۲۵ روز است، اما ترافیک سنگین و تقاضای بالا باعث شده تا کانتینرها در نوبتهای طولانیِ ۵۰ روزه برای بارگیری منتظر بمانند؛ به این معنا که رسیدن یک محموله از چین به ایران اکنون بین ۷۰ تا ۸۰ روز زمان میبرد. مسیر کاملا زمینی (کامیونی) از چین نیز با افزایش هزینه ۳۰۰ تا ۴۰۰ دلاری در هر تن، توجیه اقتصادی خود را از دست داده است. هرچند که در شرایط کنونی، قطارهای باری در ایستگاه قفقاز متوقف هستند و بسیاری از آنها موفق نشدند به ایران برسند.
آینده بازار: چرا نباید منتظر کاهش ناگهانی قیمتها باشیم؟
یک تصور اشتباه در بازار وجود دارد که با اعلام آتشبس یا بازگشایی مسیرها، قیمتها فورا به حالت قبل بازمیگردد. واقعیت این است که حتی اگر همین فردا شرایط عادی شود، بازار با یک «خلاء تامین ۸۰ روزه» روبهرو است.
به عبارت دیگر، حدود ۸۰ روز هیچ کالای جدیدی وارد کشور نشده است. جبران این کمبود و بازگشت تعادل به چرخه عرضه و تقاضا، حداقل به ۱۶۰ تا ۲۰۰ روز زمان نیاز دارد. علاوه بر این، افزایش چشمگیر کرایه حملونقل (ترانزیت ۱۵۰۰ دلاری که اکنون به ۴۵۰۰ دلار رسیده است) و هزینههای انبارداری و بیمه، بهای تمامشده کالاها را بهطور قطع افزایش داده است. بنابراین، در کوتاهمدت کاهش قیمتی در محصولاتی مانند زردچوبه، هل و سایر اقلام هندی و چینی رخ نخواهد داد.
تاجر موفق در این روزهای پرالتهاب کسی است که بتواند مسیر حملونقل مطمئن، سریع و با قیمت مناسب را پیدا کند؛ چرا که مدیریت زمان در ترخیص کالا، برگ برنده بازار است.
